Yapay zekâ, Vezüv’ün küllerinden antik metinleri kurtardı

2000 yıllık metinler gün yüzüne çıktı

Binden fazla ekibin katıldığı Vesuvius Challenge yarışmasını kazanan Youssef Nader, Luke Farritor ve Julian Schilliger’den oluşan araştırma ekibi, 2000 yıldır okunamayan antik papirüsleri çözerek 700.000 dolarlık büyük ödülün sahibi oldu.

MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla kül ve çamurun altında kalarak kömürleşen papirüsler, İtalya’nın güneyindeki Herculaneum antik kentinde bir villanın kalıntılarında bulundu. Açıldığında yaklaşık 9 metre uzunluğa ulaşabilen bu papirüsler, fiziksel olarak açılmadan özel bir teknikle okunabilir hâle getirildi.

Yapay zekâ destekli analiz yöntemi

Araştırmacılar, X-ışını tomografisi kullanarak dört bozulmamış papirüs rulosunun yüksek çözünürlüklü üç boyutlu taramalarını elde etti. Özel olarak geliştirilen yazılımlar sayesinde bu taramalar, papirüsler açılmadan iki boyutlu yüzey görüntülerine dönüştürüldü.

Ekip, ResNet isimli yapay zekâ modelini kullanarak 64x64 piksellik görüntü parçalarını analiz etti ve mürekkep izlerini belirledi. Model, döngüsel bir süreçle eğitilerek her yeni mürekkep iziyle daha hassas hâle getirildi. Daha sonra TimeSformer, Resnet3D-101 ve I3D gibi farklı yapay zekâ mimarileriyle analiz süreci geliştirildi. Bu yöntem sayesinde araştırmacılar, papirüslerdeki 140 karakterlik dört pasajın %85’ini okunabilir hâle getirdi.

Epikürcü felsefe gün ışığına çıktı

Çözümlenen metinlerin Epikürcü felsefi düşünceleri içerdiği belirlendi. Herculaneum kütüphanesinde hâlen 800 papirüs rulosu bulunduğu biliniyor ve yeni kazılarla binlerce yeni rulonun gün yüzüne çıkarılması bekleniyor.

Bu gelişme, antik metinlerin çözülmesi konusunda büyük bir adım olarak değerlendirilirken, yapay zekânın tarihsel belgeleri kurtarmada oynadığı rolü de gözler önüne seriyor.